Πρόεδρος του ΑΠ στην Ολομέλεια των ΔΙκηγορικών Συλλόγων «Ο διάλογος είναι η μόνη λύση»

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ
ΣΤΗΝ ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΕΔΡΩΝ ΤΩΝ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ
ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΗΝ 11η ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2026

Με πολύ χαρά ανταποκρίνομαι στην πρόσκληση σας να παραβρεθώ στην Ολομέλεια των Δικηγορικών Συλλόγων, μετέχοντας για πρώτη φορά με την ιδιότητα μου ως Πρόεδρος του Αρείου Πάγου.

Θα ξεκινήσω θέτοντας υπόψη σας τη βασική προσωπική μου παραδοχή: όλοι οι παράγοντες της Δικαιοσύνης, δικαστές, δικηγόροι και δικαστικοί υπάλληλοι, μέσα στα πλαίσια των Συνταγματικών διατάξεων, οφείλουμε να υπηρετούμε τον μόνο αποδέκτη των υπηρεσιών μας, τον Ελληνικό Λαό και σ’ αυτόν υποχρεούμεθα να λογοδοτούμε. Παράλληλα, θέλω να σας διαβεβαιώσω, ότι πρόθεση μου είναι, στην διάρκεια της θητείας μου, να αναδείξω τις αρετές του δικαστικού μας συστήματος στη λειτουργία του οποίου συντελείτε με δομικό τρόπο, αλλά και να πολεμήσω τις δυσλειτουργίες, την έλλειψη διαφάνειας, τις οργανωτικές αστοχίες που αδικούν το έργο όλων μας.
Θα αναζητήσω από εσάς την αυτονόητη και αναγκαία καλόπιστη συνεργασία και την εντατικοποίηση του διαλόγου μας πάνω στα μεγάλα, αλλά και στα μικρά προβλήματα της Δικαιοσύνης σε εθνικό επίπεδο. Και σε τοπικό επίπεδο, στις επισκέψεις που θα ξεκινήσω τις επόμενες εβδομάδες, θα επιδιώξω με την προσωπική επαφή που θα έχω με τους υπηρετούντες συναδέλφους μου σε όλα τα εφετεία και πρωτοδικεία της Χώρας και με τους τοπικούς δικηγορικούς συλλόγους να δω από κοντά και να ψηλαφίσω προβλήματα, να καταγράψω ιδέες, να λύσω παρεξηγήσεις και να ζητήσω από όλους τους παράγοντες, ιδίως τους επικεφαλής των θεσμικών οργάνων εποικοδομητική ουσιαστική συνεργασία και προσπάθεια με διάλογο να επιλύονται τα θέματα, που προκύπτουν χωρίς να καταφεύγουμε σε αχρείαστες εντάσεις που τελικώς καθιστούν τις καταστάσεις μη διαχειρίσιμες.
Σήμερα, το Δικαστικό Σώμα, μετά την εφαρμογή του Δικαστικού Χάρτη και με εργαλεία καινοτομίες και μεταρρυθμίσεις έχει να επιδείξει τη συνδρομή του στη βελτίωση των δεικτών απόδοσης: Σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά στοιχεία του Υπουργείου Δικαιοσύνης, για πρώτη φορά καταγράφεται στα Πρωτοδικεία της Χώρας ποσοστό εκκαθάρισης 105,1% και στης Αθήνας 112,7%. Ο χρόνος έκδοσης τελεσίδικης απόφασης πλησιάζει πια τον ευρωπαϊκό χρόνο των 627 ημερών. Πρέπει να εντείνουμε τις προσπάθειες μας, μαζί, τα θετικά στατιστικά στοιχεία στο άμεσο μέλλον να αφορούν την υπόθεση του κάθε πολίτη και κυρίως του χειμαζόμενου που αναζητά με αγωνία την δικαιοσύνη .
Στα 33 χρόνια της υπηρέτησής μου ως πολιτικός και ποινικός δικαστής, πέρασα και εγώ, όπως όλοι μας, μέσα σε αυτή την αίθουσα από πολλές διαδρομές κακοτράχαλες, κάποιες λιγότερες με κανονικότητα και όλες με το διακύβευμα της προστασίας και της κριτικής του θεσμού της Δικαιοσύνης να τίθεται σε κάθε επίπεδο δημοσίου διαλόγου.
Σε αυτές τις ταραγμένες διαδρομές έβλεπα διαρκώς επιγραφές με παράγοντες του δικαστικού συστήματος (δικαστές, δικηγόρους, δικαστικούς υπαλλήλους) συνήθως απαξιωτικές αυτού που κατά περίπτωση θεωρείτο αντίπαλος και ενίοτε απομειωτικές της ατομικής ή συλλογικής ευθύνης των ιδίων, αυξάνοντας την ένταση των προβλημάτων χωρίς να αναζητούν λύσεις.
Πρέπει πλέον όλοι μας να γίνουμε περισσότερο ειλικρινείς μεταξύ μας και αυτή η συνάντηση γνωριμίας μου μαζί σας θέλω από την πλευρά μου να έχει ως στόχο : Την διαφάνεια, την λογοδοσία και τον διάλογο.
Ζητώ και από εσάς , όπως το έκανα και με τους δικαστικούς συνδικαλιστικούς φορείς να κατεβούν οι ταμπέλες αυτές, των χωρίς νόημα συγκρούσεων. Ο διάλογος είναι η λύση! Η μόνη λύση!
Να κατανοήσουμε ότι, με την πολύχρονη και θορυβώδη τακτική, δεν έχουμε να προσφέρουμε τίποτα στον Πολίτη που περιμένει από την Νομική Κοινότητα να στέκεται στο ύψος της επιστημοσύνης της και να στηρίζει τον τρίτο Πυλώνα της Δημοκρατίας τη Δικαιοσύνη.
Να προσφέρουμε στο διάδικο, όχι το αποτέλεσμα της δίκης που σώνει και καλά επιθυμεί να επιτύχει, αλλά να τον διαφωτίσουμε ότι το αποτέλεσμα θα διαμορφωθεί από τις εφαρμοζόμενες ουσιαστικές και δικονομικές διατάξεις.
Θα γίνω πιο συγκεκριμένος.
Το σύστημα απονομής της Δικαιοσύνης είναι πολύ σημαντικότερο από όλους μας, κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια κακή απόφαση ή ένα κακό δικόγραφο και πολύ περισσότερο από αντιθεσμικές συμπεριφορές.
Για τα δύο πρώτα υπάρχουν τα ένδικα μέσα, οι επαρκέστατες ασφαλιστικές δικλείδες του θεσμικού κύκλου που θα κλείσει και θα καταλήξει στο τελικό δικανικό αποτέλεσμα.
Και μάλιστα οι ασφαλιστικές δικλείδες είναι πλέον απόλυτες, μετά την τελευταία απόφαση της ΟλΣτΕ 1279/2026 για την ευθύνη του Δημοσίου προς αποζημίωση για το πρόδηλο σφάλμα του δικαστικού λειτουργού.
Συνεπώς, ας πείσουμε τους διαδίκους, ότι ο θεσμικός κύκλος υπάρχει, ότι ενδεχομένως σημειακά να έχει αστοχίες αλλά η διαδρομή του θα τερματίσει στο κατά (αμάχητο πια) τεκμήριο της αλήθειας που σχηματίσθηκε στο νομικό κόσμο.
Πρέπει, ταυτόχρονα, να υπενθυμίζουμε στους πολίτες με κάθε ευκαιρία στον ιδιωτικό και δημόσιο διάλογο, ότι υπάρχει απονομή της δικαιοσύνης όσο υπάρχει η ελεύθερη δικαστική κρίση, το κύρος της οποίας ακόμα και αν δεν συμφωνούμε, πρέπει να το αποδεχόμαστε. Ως κανόνα που ισχύει πάντα και όχι κατά περίπτωση και κατά το προσωπικό συμφέρον του όποιου ενδιαφερόμενου.
Η καταγγελτική και αφοριστική προσέγγιση, που σε καμία περίπτωση δεν αφορά την ελευθερία του λόγου και της κριτικής, ως αντιθεσμική συμπεριφορά μπορεί να προσφέρει κακή υπηρεσία στους δημοκρατικούς θεσμούς και είμαι βέβαιος ότι κανένας σε αυτήν αίθουσα δεν το θέλει αυτό.
Έχω δημόσια παραδεχτεί - και δεν είμαι ο μόνος από το Δικαστικό Σώμα - ότι και λάθη κάνουν οι δικαστές και ορισμένες φορές συμπεριφορές ελέγχονται εκτός των ορίων που το λειτούργημα θέτει ως αδιαπραγμάτευτα όρια και η δεοντολογία οπωσδήποτε κατακρίνει. Έχω επίσης, παραδεχτεί ότι αστοχίες στην αξιολόγηση και στον έλεγχο έθρεψαν στο παρελθόν φαινόμενα που διογκώθηκαν, ενώ θα έπρεπε να είχαν πολύ νωρίτερα αντιμετωπιστεί.
Στην Ελληνική Δικαιοσύνη και, ιδίως στην Πολιτική και Ποινική Δικαιοσύνη, για την οποία δικαιούμαι να εκφέρω γνώμη, οι θεσμοί αξιολόγησης και ελέγχου των Δικαστικών και Εισαγγελικών Λειτουργών λειτουργούν με απόλυτο τρόπο. Η λήψη πολύ σκληρών και δύσκολων αποφάσεων που έδειξαν την πόρτα εξόδου σε δεκάδες συναδέλφους μου είναι παγγίνως γνωστή.
Τα αρμόδια θεσμικά όργανα καθημερινά επιλαμβάνονται υποθέσεων αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν αναφορών. Αν και είναι περιττό μερικές φορές αναγκάζομαι να υπενθυμίσω και το κάνω με έμφαση ότι η συνταγματική αρχή της προσωπικής και λειτουργικής ανεξαρτησίας των δικαστικών και εισαγγελικών λειτουργών επιβάλλει την αποκλειστική αρμοδιότητα δικαστικών οργάνων και τη μυστικότητα της πειθαρχικής διαδικασίας.
Η ίδια αρχή περιλαμβάνει όμως και κάτι ακόμα:
την ελευθερία της γνώμης του Δικαστή και του Εισαγγελέα, που δευτερογενώς εγγυόνται και την ελευθερία γνώμης του Δικηγόρου
Αυτή η συνταγματική αρχή πρέπει να γίνεται αποδεκτή από όλους . Και αν για τους πρωταγωνιστές του δημοσίου διαλόγου, ή τους διαδίκους η αμφισβήτηση και
υπονόμευσή της είναι μια χρήσιμη και ευχάριστη δικαιολογία επίτευξης άλλων στόχων, για εμάς όλους πρέπει να είναι προσβολή του νομικού μας πολιτισμού και των αρχών του Κράτους Δικαίου.
Σέβομαι απόλυτα την ελευθερία της έκφρασης και την κριτική της δικαστικής απόφασης και την επιθυμώ αλλά επαναλαμβάνω : η χρησιμότητα της τελευταίας πρέπει να κινείται μόνον πάνω στο όχημα της επιστήμης.
Η Δικαιοσύνη δεν προστατεύεται όταν δημόσια διαπομπεύεται ο Δικαστής και ο Εισαγγελέας για το διατακτικό της απόφασης του. Όταν αναρμοδίως επιδιώκεται η παραίτηση ή η απόλυση του. Όποιος φρονεί ότι υπάρχει έγκλημα και πρέπει να υπάρξει τιμωρία, οφείλει να κινηθεί θεσμικά .
Συνεπώς, η νόσφιση του πειθαρχικού ελέγχου (αλλά θα προχωρήσω και στο αντίθετο άκρο, γιατί το ζούμε και αυτό) η κολακεία δίκην εκθέσεως επιθεώρησης με αφορμή χειρισμούς σε συγκεκριμένες υποθέσεις θρέφει την αρένα και δεν προσφέρει στο νομικό πολιτισμό.
Αναγνωρίζω ότι η πολιτική αντιπαράθεση και η τοξικότητα εμπνέει συχνά το δημόσιο λόγο και τον δημόσιο διάλογο. Εμείς όμως μη νομιμοποιήσουμε δια της αδράνειας ή ακόμα και δια της κολακείας τα πληκτρολόγια των κοινωνικών δικτύων .
Δεν είμαι ρομαντικός για να πιστέψω ότι μια ομιλία 6 λεπτών θα λύσει δια μαγείας το πρόβλημα. Θα προκαλέσω όμως τη λογική όλων των παραγόντων μιας δίκης με μια παρότρυνση:
Ας απομονώσουμε τις μονάδες που μπορούν δυστυχώς ακόμα να παρασύρουν τα σύνολα. Ας μην επιτρέψουμε άλλες ταμπέλες στη κοινή μας διαδρομή.
Εύχομαι Καλή επιτυχία στις εργασίες της Ολομέλειας.
Θα είμαι ανοικτός στις εποικοδομητικές προτάσεις σας και σύμμαχός σας μαζί με το δικαστικό σώμα στον αγώνα για μια καλύτερη και ταχύτερη δικαιοσύνη.
Θα μου επιτρέψετε να κλείσω με τη φράση του Δημοσθένη:
«Οι γαρ νόμοι και τα δικαστήρια ταύτα εστίν α την δημοκρατίαν συνέχοντα».
(Διότι οι νόμοι και τα δικαστήρια είναι αυτά που κρατούν ενωμένη και όρθια τη δημοκρατία).
Σας ευχαριστώ!

 

Ομιλία του Προέδρου του Αρείου Πάγου στην Ολομέλεια των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων στη Σύρο την 11η Σεπτεμβρίου 2026.