ΕΔΔΑ: Avagyan κατά Ρωσίας. Ελευθερία έκφρασης και παραπληροφόρηση COVID-19 στα κοινωνικά δίκτυα.

 

 

 

ΕΔΔΑ: Avagyan κατά Ρωσίας. Ελευθερία έκφρασης και παραπληροφόρηση COVID-19 στα κοινωνικά δίκτυα. Παραβίαση άρθρων 10 και 6 § 1 ΕΣΔΑ 

ΑΠΟΦΑΣΗ

Avagyan κατά Ρωσίας της 29.04.2025 (προσφ. αριθ. 36911/20) 

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η απόφαση Avagyan κατά Ρωσίας αποτελεί την πρώτη απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) που εξετάζει ευθέως την κρατική αντίδραση στην παραπληροφόρηση μέσω κοινωνικών δικτύων υπό το πρίσμα του άρθρου 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ).

Η προσφεύγουσα είναι Ρωσίδα υπήκοος, ιδιοκτήτρια μικρής επιχείρησης (ινστιτούτου μανικιούρ), η οποία χρησιμοποιούσε τον προσωπικό της λογαριασμό στο Instagram με περίπου 2.600 ακολούθους για την προώθηση των υπηρεσιών της. Στις 13 Μαΐου 2020, κατά τα πρώιμα στάδια της πανδημίας COVID-19, δημοσίευσε σχόλιο στο οποίο ανέφερε ότι δεν είχαν αναφερθεί επιβεβαιωμένα κρούσματα κορονοϊού στην περιοχή Krasnodar, αμφισβητώντας τη διαφάνεια της κυβερνητικής πληροφόρησης. Ένας χρήστης απάντησε αντικρούοντας τους ισχυρισμούς της, και η προσφεύγουσα απάντησε υποστηρίζοντας ότι οι άνθρωποι φοβούνταν να μιλήσουν και ότι υπήρχε οικονομικό κίνητρο για την αναφορά της COVID-19 ως αιτίας θανάτου.

Στις 18 Μαΐου 2020 η αστυνομία της απήγγειλε κατηγορία για διάδοση «εν γνώσει αναληθών πληροφοριών» μέσω διαδικτύου, σύμφωνα με το άρθρο 13.15(9) του Κώδικα Διοικητικών Αδικημάτων. Η προσφεύγουσα αρνήθηκε την ενοχή, υποστηρίζοντας ότι τα σχόλιά της βασίζονταν σε δημόσια διαθέσιμες πηγές και δεν αποτελούσαν «εν γνώσει αναληθείς» πληροφορίες. Ο ειρηνοδίκης την έκρινε ένοχη και της επέβαλε πρόστιμο 30.000 ρουβλίων (περίπου 390 ευρώ), χωρίς να εξετάσει την πρόθεσή της ή τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισε, σημειώνοντας απλώς ότι η προσφεύγουσα «δεν κατάφερε να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία που να διαψεύδουν την ύπαρξη του κορονοϊού». Η έφεσή της απορρίφθηκε συνοπτικά.

Το ΕΔΔΑ εξέτασε την υπόθεση υπό το πρίσμα του άρθρου 10 της ΕΣΔΑ (ελευθερία έκφρασης). Αναγνώρισε ότι η καταπολέμηση της παραπληροφόρησης κατά τη διάρκεια κατάστασης έκτακτης ανάγκης δημόσιας υγείας θα μπορούσε κατ’ αρχήν να αποτελέσει θεμιτό σκοπό. Ωστόσο, επισήμανε ότι η προσφεύγουσα δεν ήταν δημοσιογράφος ούτε αξιόπιστη πηγή πληροφοριών, αλλά απλή πολίτης που εξέφρασε κριτική για την αντιληπτή έλλειψη διαφάνειας, χωρίς να ισχυριστεί ότι παρέχει επαληθευμένες πληροφορίες. Το Δικαστήριο επέκρινε τα εθνικά δικαστήρια διότι: α) μετέθεσαν το βάρος απόδειξης στην προσφεύγουσα, β) δεν εξέτασαν την πρόθεσή της, γ) δεν αξιολόγησαν εάν δημιουργήθηκε συγκεκριμένος κίνδυνος για τη δημόσια υγεία και δ) αγνόησαν την περιορισμένη διάδοση των σχολίων της. Επιπλέον, η απουσία διαδίκου κατηγόρου κατά τη διαδικασία αποτέλεσε διαρθρωτικό ελάττωμα που επέτεινε τη συνοπτική αντιμετώπιση του ζητήματος της ενοχής.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι, ενώ η καταπολέμηση της παραπληροφόρησης κατά τη διάρκεια κατάστασης έκτακτης ανάγκης δημόσιας υγείας μπορεί να αποτελεί θεμιτό σκοπό, η επιβολή κυρώσεων σε άτομα για την έκφραση σκεπτικισμού απέναντι στις επίσημες πληροφορίες ή για την έκκληση για μεγαλύτερη διαφάνεια δεν εξυπηρετούσε αυτόν τον σκοπό. Το πρόστιμο που επιβλήθηκε αποτελούσε σημαντικό οικονομικό βάρος και ήταν ικανό να προκαλέσει «αποτρεπτικό αποτέλεσμα» (chilling effect) στην ελευθερία της έκφρασης.

Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 10 της ΕΣΔΑ και παραβίαση του άρθρου 6 § 1 της ΕΣΔΑ ως προς την απουσία κατηγόρου.

Δίκαιη ικανοποίηση (άρθρο 41 ΕΣΔΑ): Το Δικαστήριο επιδίκασε 350 ευρώ για αποζημίωση (αντιστοιχούσα στο πρόστιμο), 10.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 2.008 ευρώ για δικαστικά έξοδα.

 

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ ΑΔΕΙΑ ΤΗΣ https://www.echrcaselaw.com ΟΠΟΥ ΚΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΑΠΟΦΑΣΗ